• 04432774129
  • ارومیه، خیابان ولیعصر، روبروی غذاخوری اسلامی، درمانگاه پردیس
  • شنبه تا پنج‌شنبه: ساعت 16 الی 20

درمان اعتیاد

آشنایی با روند درمان اعتیاد - مدل مراحل تغییر

چرا برخی از افراد از اعتیاد بهبود می‌یابند ولی برخی دیگر نه؟ عوامل زیادی می‌تواند باعث تشویق افراد به درمان اعتیاد شود. با این‌حال، بعضی افراد حتی در مواجهه با پیامدهای ناگوار، تمایل دارند مشکل اعتیاد را کوچک‌تر از واقعیت نشان دهند. بعضی دیگر ممکن است از مشکل آگاه باشند، اما اقدام به درمان اعتیاد برایشان دشوار است. کسانی نیز هستند که نیاز به تغییر را احساس می‌کنند و اقدامات لازم برای بهبودی را انجام می‌دهند.

مدل مراحل تغییر (Stages of Change) یا مدل فرانظری یک نوع مدل‌سازی از مراحل تغییر یک رفتار نادرست -مانند اعتیاد به مواد مخدر- است که آمادگی فرد را برای شروع تغییر رفتار و درمان ارزیابی می‌کند و استراتژی‌ها و فرایندهای لازم برای تغییر مورد نظر را ارائه می‌دهد، تا فرد را به اقدامات عملی مناسب سوق دهد. متخصصان ترک اعتیاد و اعضای خانواده بیمار می‌توانند از مدل مراحل تغییر در مسیر درمان اعتیاد استفاده کنند. البته این مدل نه تنها در مورد ترک اعتیاد، بلکه برای تغییر و اصلاح بسیاری از عادات و رفتارهای نادرست کاربرد دارد.

آشنایی با

مراحل شش‌گانه درمان اعتیاد

تغییر عادات یا رفتارهایی که در طی زمان تبدیل به رفتارهای ناسالم شده‌اند، می‌تواند فوق‌العاده دشوار باشد.

درمان اعتیاد، فرایندی است که در طی چند مرحله به انجام می‌رسد. مراحل تغییر می‌تواند قبل از این‌که خود شخص نیاز به تغییر را تشخیص دهد آغاز شود. این مراحل در نظریه‌های مختلف، به شکل‌های متفاوتی ترسیم می‌شوند. در مدل مراحل تغییر (Stages of Change)، تغییر رفتار در قالب 6 مرحله تعریف می‌شود.

ایجاد هر تغییری برای بهتر شدن، مانند رعایت یک رژیم غذایی سالم و ورزش منظم برای کاهش وزن، به تلاش، زمان و تعهد عاطفی نیاز دارد.

مراحل درمان اعتیاد بر اساس مدل مراحل تغییر را می‌توان به‌صورت یک‌چرخه نشان داد. توصیه می‌شود که این مراحل را به ترتیب انجام دهید. در طول درمان، افراد می‌توانند در هر مرحله، به مراحل عقب و یا جلو بروند و حتی هم‌زمان در بیش از یک مرحله قرار داشته باشند.

در هر یک از
مراحل تغییر
چه اتفاقاتی می‌افتد؟

در هر یک از مراحل تغییر رفتار، افراد معتاد معمولا رفتارها و افکاری خاصی دارند و اقداماتی وجود دارد که به آنها در رسیدن به مراحل بعدی و نهایتاً ترک اعتیاد کمک می‌کند:

فرد معتاد، نیازی به تغییر نمی‌بیند و به دنبال راه‌حل نیست.
از ناسالم بودن مصرف مواد آگاه است و در فکر تغییر است.
می‌داند که اعتیاد مشکل‌ساز شده و تصمیم به تغییر می‌گیرد.
برنامه درمانی را آغاز کرده و در حال پیاده‌سازی تغییر است.
کاهش یا توقف مصرف مواد را ادامه داده و حفظ می‌کند.
هراسی از مواد ندارد و قدرت شروع یک زندگی سالم را دارد.

مسیر درمان برای هر شخص، متفاوت است

همان‌طور که پزشکان انواع مختلفی از داروهای فشار خون را با دوزهای مختلف به بیماران تجویز می‌کنند، درمان اعتیاد نیز برای همه با یک روش امکان‌پذیر نیست.

یکی از سؤالات اصلی که افراد مبتلا به اعتیاد اغلب می‌پرسند این است که چه مدت طول می‌کشد تا از شر اعتیاد خلاص شویم؟

جدول زمانی درمان اعتیاد، برای هر شخص متفاوت است و در این جدول، سال اول درمان بسیار مهم است. اگرچه بهبودی بلافاصله شروع می‌شود، اما کامل شدن درمان زمان می‌برد، به‌خصوص اگر فرد برای مدت ‌طولانی مواد‌ مخدر مصرف کرده باشد؛ بنابراین پیگیری مداوم درمان خصوصاً در شش ماه اول مهم است.

معرفی

فرایندهای تغییر در مدل فرانظری

مدل فرانظری شامل شش مرحله تغییراتی است که یک فرد تجربه می‌کند تا رفتار بد و ناسالم خود را اصلاح کند.
بخش مهم دیگری از این مدل‌سازی، ۱۰ فرایند تغییر است که شامل استراتژی‌ها و یا روش‌های مؤثر در ایجاد تغییر است.

افزایش آگاهی

آموزش و یادگیری بیشتر از متخصصان و منابع معتبر در مورد ویژگی‌های یک رفتار ناسالم.

خود-‌ارزیابی مجدد

ارزش‌گذاری مثبت در مورد این‌که چگونه رفتار جدید، برای زندگی فرد مفید واقع خواهد شد.

آزادی اجتماعی

درک این‌ که جامعه و سایرین، از جایگزینی رفتار جدید با رفتار نادرست، حمایت می‌کنند.

ضد شرطی‌سازی

یافتن راه‌هایی برای جایگزینی رفتارهای سالم به‌جای رفتارهای منفی که نیاز به تغییر دارند.

روابط کمک‌کننده

کمک ‌گرفتن از دیگران، خصوصاً خانواده و دوستان برای تشویق و حمایت از تغییر رفتار.

تسکین دراماتیک

شناسایی علل زمینه‌ای، و بیان آزادانه احساسات و عواطف فرد در زمینه این رفتار نادرست.

ارزیابی محیطی

یاد گرفتن درباره این‌ که چگونه این رفتار منفی بر اطرافیان، خانواده و جامعه تأثیر می‌گذارد.

رهاسازی خود

باور به این ‌که دستیابی به رفتار سالم‌تر و حذف رفتار ناسالم، برای فرد امکان‌پذیر است.

کنترل محرک‌ها

اصلاح محیط اطراف برای جلوگیری از مواجهه با محرک‌هایی که منجر به رفتار منفی می‌شود.

مدیریت تغییر

پاداش‌ دادن و تجلیل از رفتار مثبت برای ایجاد انگیزش برای حفظ و استمرار رفتار جدید.

بسیاری از رفتارهای خطرناک یا پرخطر مانند اعتیاد به مصرف مواد، اغلب نیاز به کمک حرفه‌ای برای اطمینان از تغییر پایدار و جلوگیری از عود مجدد دارند. مراحل تغییر و فرایندهای تغییر، دو جنبه مهم از مدل فرانظری کلی برای تبدیل یک رفتار منفی به مثبت هستند. اطلاع از مرحله‌ای که فرد در آن قرار دارد، هم برای خود فرد و هم برای حامیان وی بسیار مفید است.

شکل‌گیری مدل مراحل تغییر

James Prochaska و Carlo DiClemente مدل فرانظری را در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ طراحی کردند. این مدل، مراحل مختلف تغییراتی را مدل‌سازی می‌کند که یک شخص در طی اصلاح یک رفتار طی می‌کند. این محققان، تجربیات افراد سیگاری را که به‌تنهایی سیگار را ترک کرده‌اند، با افرادی که نیاز به کمک یا درمان داشتند مقایسه کردند. آنها سعی داشتند بفهمند چرا بعضی افراد به‌تنهایی موفق می‌شوند سیگار را ترک کنند و برخی دیگر نه. آنها به الگوهایی دست یافتند که یک فرد بر اساس آنها در مسیر تغییر رفتار حرکت می‌کند. نتیجه این تحقیقات منجر به دستیابی به مدل فرانظری تغییر شد.

اشتباهات رایج درباره مراحل درمان

موارد متعددی از تصورات اشتباه و درک نادرست از مراحل شش‌گانه درمان اعتیاد وجود دارد که ممکن است موجب شکست تلاش‌های بیمار در رهایی از اعتیاد شود. برخی از مهم‌ترین این تصورات اشتباه شامل این موارد است:
تصور نادرست ۱: بیمار باید برای درمان آمادگی داشته باشد
بر اساس آمارهای منتشر شده در سال 1398، روزانه 10 نفر در ایران بر اثر مصرف مواد مخدر فوت می‌کنند. این‌ که فردی با انگیزه و آمادگی، خواهان شروع درمان باشد، طبیعتاً بسیار خوب است؛ اما این یک تصور اشتباه است که درمان اعتیاد بدون آمادگی فرد بیمار، امکان‌پذیر نیست. بسیاری از بیماران مبتلا به اعتیاد اغلب توجیه‌هایی دارند و می‌گویند که نیازی به آمادگی ندارند، یا اوضاع‌شان آنقدرها هم بد نیست، و یا فقط به این دلیل درمان را شروع کرده‌اند که شخص دیگری آنها را متقاعد کرده‌است. حتی این افراد هم شانس ترک اعتیاد دارند.
تصور نادرست ۲: فرد معتاد فقط کافی است اراده کند تا مصرف مواد را قطع کند
اختلال مصرف مواد اعتیادآور، یک بیماری مغزی است، نه یک انتخاب. مشابه هر بیماری دیگر مانند افسردگی یا بیماری‌های قلبی، این عارضه قابل‌درمان است و افراد می‌توانند به بهبودی برسند.
تصور نادرست ۳: بهبودی از اعتیاد بدون داشتن حامی، امکان‌پذیر نیست
داشتن پشتیبان در مسیر ترک اعتیاد، یک دارایی ارزشمند است، اما لازمه‌ی شروع درمان نیست. صرف‌نظر از موقعیت خانوادگی، هر فرد دارای قدرت و انعطاف‌پذیری زیادی است و با دسترسی داشتن به متخصصان و مراکز ترک اعتیاد، شانس بالایی برای ترک دارد.
تصور نادرست ۴: ما قادر هستیم دیگران را مجبور به شروع درمان کنیم
اگرچه ممکن است اطرافیان و خانواده بیمار، تلاش کنند او را در مسیر تغییر قرار دهند، اما نباید فراموش کنیم که ما صرفاً باید به آنها کمک کنیم مسیر خودشان را در این راه بیابند و حامی آنها در این مسیر باشیم.
تصور نادرست ۵: بازگشت اعتیاد به این معنی است که درمان ناموفق بوده است
بازگشت به مصرف مواد، به منزله شکست نیست و بر اساس داده‌ها، بین 40 تا 60 درصد از افرادی که تحت‌درمان بوده‌اند، این مسئله را تجربه می‌کنند. این اتفاق فرصتی است تا فرد بیمار، دوباره انگیزه خود را برای تغییر و قوی‌تر شدن در درمان امتحان کند. اشتباهات طبیعتاً اتفاق می‌افتند و نباید از آن‌ها ترسید یا خجالت کشید، بلکه باید برای مقابله با آنها آماده شد. گاهی ‌اوقات بازگشت اعتیاد نشانه این است که فرد نیاز دارد که مرحله قبلی تغییر را تکرار کند، یا یک برنامه جامع‌تر دریافت کند.

بهبودی در دسترس همه است

صرف‌نظر از مرحله بهبودی فرد یا مدت‌زمانی که لازم است، تغییر یک رفتار نادرست مانند وابستگی به مواد مخدر، در طولانی‌مدت امکان‌پذیر است. ممکن است بهبودی از اعتیاد زمان‌بر باشد، اما نتیجه‌ای که از آن به دست می‌آید، ارزش این کار را دارد.

اگر شما یا عزیزان‌تان درگیر مصرف مواد مخدر هستید، کلینیک تخصصی دکتر بنی‌هاشمی در ارومیه می‌تواند برای تغییر و درمان به شما کمک کند.

تماس با واتساپ